In de wereld van sociale media komen alle berichten via eindeloze lijsten (feeds en tijdlijnen) bij jou. Wat je daar ziet is sowieso nooit alles van de accounts of onderwerpen die je volgt. Dat kan gewoon niet, het is te veel. Via een algoritme wordt er een selectie voor je gemaakt.
Het algoritme voor een tijdlijn is een ondoorgrondelijke optelsom van berekeningen met één hoofddoel: jou zo lang mogelijk bezighouden in de app. Of het nu Insta, TikTok, YouTube of wat anders is. Of het nu leuke dingen zijn of juist vervelende.
Want wat blijkt: als mensen boos worden blijven ze langer plakken in de app.
| 3.2
Plus advertenties die bij dit lijstje passen… en dus misschien…. bij jou. Eigenlijk zijn die advertenties de echte drijfveer in het algoritme: dat jij zo veel mogelijk advertenties ziet. Bewust of onbewust.
Sommige van de dingen uit het lijstje koos je echt zelf, je volgt een account of een hashtag. Andere passen volgens het algoritme goed bij jou. Alles samen geeft de lijst van aanbevelingen. Die eindeloze lijst.
<aside> 📌
De aanbevelingen in je tijdlijn lijken dus persoonlijk, maar er is helemaal niemand die het ook maar iets uitmaakt wie jij bent bij TikTok, Insta, YouTube of Snapchat. Als je maar nieuwsgierig wordt, en veel kijkt en klikt. Alleen dan ‘besta’ je voor een platform.
Het beste bewijs daarvoor is dat iedereen mag liegen over zijn of haar leeftijd om toegelaten te worden onder de minimumleeftijd. Of je tekent gewoon een snor op je foto.
</aside>
Social media zijn zelf geen bron, dat zijn de gebruikers en hun kanalen. Het varieert van bekende kanalen zoals Jeugdjournaal en NOS-Stories tot vage namen of nepprofielen met een onduidelijke achtergrond. Er zijn personen die je in het echt ook kent: vrienden, klasgenoten, kennissen. Plus talloze influencers en merken.
Veel personen en kanalen vertellen eigenlijk nauwelijks iets inhoudelijks over zichzelf. Wees daar voorzichtig mee als het om informatie gaat. Social media zijn de belangrijkste verspreiders van nepnieuws. Sociale media zijn ook een vergaarbak van meningen zonder bronvermelding.
Let er dus op wie de echte bron is. Daarbij worden ook afzender en echte maker nogal eens door elkaar gehaald, zeker bij social media! Dit plaatje over nepnieuws illustreert dat. Links staat de bron, Pinokkio, een leugenaar. Een papegaai praat hem na, en via een vriend komt de informatie bij jou. Omdat het je vriend of vriendin is die jou informeerde zou je kunnen denken: mijn bron klopt. Maar je vriend is de afzender, niet de bron. Zo kan het met elk bericht gaan.
Check de bron - zo voorkom je nepnieuws | 4
Aan de andere kant zijn social media ook de stem van mensen op plekken waar journalisten moeilijk kunnen komen. Op Facebook en X/Twitter bijvoorbeeld doen bewoners van steden en dorpen verslag van hun situatie in moeilijke situaties of in oorlogsgebieden. Vertellen mensen over onderdrukking en hoe de mensenrechten geschonden worden. Zij zijn een echte bron. Soms bewust anoniem omdat hun veiligheid in het geding is.
Wel is het goed als we er op de een of andere manier achter kunnen komen of de berichten authentiek zijn, dus of er een echt mens achter zit. Journalisten zijn er goed in om dat uit te zoeken. Ook doordat ze soms de mensen ter plekke ontmoeten en leren kennen. Soms met gevaar voor eigen leven.
Sociale media zijn voor veel mensen en instellingen dan het aangewezen platform om te laten zien wat ze doen en hoe ze leven. Of soms: hoe ze proberen te overleven.
Het gaat er dus vooral om dat jij leert bepalen wie je kunt vertrouwen en wie je moet controleren. Wie je moet dubbelchecken of wie je helemaal nooit moet geloven. Soms heb je daar de hulp van anderen voor nodig, zoals de factcheckers van Nieuwscheckers en andere onderzoekers.
Maar je hebt zelf ook een belangrijke rol: als iets te mooi of te gek is om waar te zijn, dan klopt het meestal ook niet.
Google gedraagt zich ook steeds meer op een social media manier. Want Google wil je graag zo lang mogelijk ‘bij zich houden’ om advertenties te laten zien. Wanneer je klikt op Meer om te vragen of Mensen zoeken ook naar kom je in een soort social media-fuik terecht. Van de ene vraag of tekst klik je op een ander. Je wordt al snel nieuwsgierig. Wat is er allemaal te vragen, te weten? Met zoeken heeft dat niet veel meer te maken. Goeie hulp, afleiding of opdringerigheid… Wat is het volgens jou? Gebruik je het? Werkt het wel?
Eén ding is zeker: ook deze lijst van aanbevelingen komt tot stand op basis van een ondoorgrondelijk algoritme. Er worden stukjes van de sites geplukt en aangeboden als een soort vraag/antwoord spel. Het antwoord zou dan in het resultaat staan… Elke vraag een antwoord. Best vervelend, want dat klopt gewoon niet. We zeggen steeds: start liever bij een vertrouwde bron.
<aside> 📎
Volgende 2. Via een zoekmachine
Of ga terug naar Thema’s
</aside>
[Slim Zoeken](<http://slimzoeken.nu/>) ©2024-2026 door [Maarten Sprenger onder licentie](<http://slimzoeken.nu/over>) [CC BY-NC 4.0](<https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/deed.nl>) [online] Word een Slim Zoeken supporter Docentinformatie